Ustawa sieciowa (UC84), czyli nowelizacja prawa energetycznego z 13 marca 2026 r., obowiązuje od 30 kwietnia 2026 r. Nim zdążyła w pełni wejść w życie, okazało się, że wymaga korekty. Rozpoczęto prace legislacyjne nad nowelizacją naprawczą.
Wyjaśniamy, skąd problem i co projekt zmienia.
Problem czy tylko nadinterpretacja?
Reforma procesu przyłączeniowego wynikająca z UC84 to jedna z największych zmian w polskim prawie energetycznym od lat. Jej cel był słuszny i oczekiwany: uwolnienie mocy blokowanych przez projekty OZE, magazyny energii, sieci i data center, które w praktyce nie były realizowane, a zajmowały miejsce w kolejce przyłączeniowej.
Przepisy przejściowe z UC84 miały chronić inwestorów z zaawansowanymi projektami – m.in. poprzez niższe zabezpieczenia finansowe, dłuższe terminy na uzyskanie pozwoleń na budowę, a co za tym idzie, odleglejsze ryzyko wygaśnięcia umów o przyłączenie. Ustawodawca przyznał im osobne, sześciomiesięczne vacatio legis: przepisy w tym zakresie wchodzą w życie dopiero 15 października 2026 r.
Problem w tym, że już teraz – między 30 kwietnia a 15 października – operatorzy sieci muszą stosować przepisy, których wykładnia nie jest jednoznaczna. Przy braku jednoznaczności regulacji część operatorów rekomenduje podmiotom stosować krótsze terminy na realizację obowiązków – by uniknąć negatywnych konsekwencji płynących z UC84. Inwestorzy i finansujący projekty stanęli przed trudnym wyborem: akceptować niekorzystną wykładnię niektórych operatorów czy wchodzić w spór.
Co projekt nowelizacji ma zmienić?
Nowelizacja naprawcza koncentruje się na pięciu obszarach.
Daty zamiast odesłań. Dotychczasowe przepisy przejściowe odwoływały się do „dnia wejścia w życie niniejszej ustawy” – sformułowania, które przy rozbudowanej strukturze vacatio legis okazało się niejednoznaczne. Projekt zastępuje je konkretnymi datami: 30 kwietnia 2026 r., 30 października 2026 r. i 15 października 2026 r. Prosta zmiana, która eliminuje podstawę do rozbieżnych interpretacji.
Zaliczki. Inwestorzy, którzy przed 30 kwietnia 2026 r. otrzymali warunki przyłączenia, lecz jeszcze nie zawarli umowy o przyłączenie, mają 12 miesięcy od 30 kwietnia 2026 r. na wniesienie lub uzupełnienie zaliczki do nowej wymaganej wysokości – z zaliczeniem kwot już wpłaconych. Dla projektów kolejowych termin wynosi 66 miesięcy.
Zabezpieczenia finansowe. Projekt wprost wskazuje, że obniżone zabezpieczenie dla wybranych inwestorów wynosi jedną czwartą (1/4) pełnej kwoty, lecz nie więcej niż 3 mln zł. Przy kamieniach milowych analogicznie: połowa, lecz nie więcej niż 6 mln zł. Dotychczas brakowało tych kwot wprost w przepisach przejściowych, co rodziło wątpliwości.
Częściowa realizacja projektu. Nowy przepis rozstrzyga sytuację, gdy inwestor uzyskał pozwolenie na budowę tylko dla części mocy objętej umową. Umowa nie wygasa w całości, a wyłącznie w zakresie tej części, dla której pozwolenia nie dostarczono. Zmiana istotna dla dużych projektów realizowanych etapami.
Retroaktywność. To najbardziej nieoczywisty element projektu. Przepisy przejściowe mają wejść w życie 30 czerwca 2026 r., ale z mocą wsteczną od 30 kwietnia 2026 r. – czyli od dnia wejścia w życie samej ustawy sieciowej. Celem jest zamknięcie luki prawnej od samego początku. Projektodawcy wskazują, że retroaktywność jest tu prawnie dopuszczalna, bo znowelizowane przepisy działają na korzyść adresatów, nie nakładają nowych obowiązków.
Czy to dobra wiadomość?
W dużej mierze tak. Inwestorzy, deweloperzy i finansujący projekty od tygodni funkcjonują w niepewności. Nowelizacja ma tę niepewność zlikwidować i przywrócić jasność co do warunków, które miały chronić zaawansowane projekty od samego początku. Wymowne jest też to, że sama nowelizacja naprawcza ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu – bez żadnego vacatio legis. Ustawodawca przyznaje, że nie ma czasu do stracenia. Warto jednak zachować ostrożność w dwóch kwestiach. Ostateczny kształt projektu nie jest jeszcze przesądzony – przed nami konsultacje publiczne i dalszy proces legislacyjny, w tym podpis Prezydenta. Retroaktywność z kolei może wymagać indywidualnej analizy: nie dla wszystkich uczestników rynku taka zmiana jest akceptowalna.
Co zrobić już teraz?
Do czasu uchwalenia nowelizacji obowiązuje obecny stan prawny – z całą jego interpretacyjną niejednoznacznością. Dla tych, którzy chcą sprawdzić, jak różne wykładnie UC84 przekładają się na konkretny projekt, dostępny jest Nawigator Przyłączeniowy pod adresem nawigator.dzienzenergia.pl. Narzędzie będzie aktualizowane wraz z postępem prac legislacyjnych.
