Spoglądając na obecną sytuację ciepłownictwa systemowego w Polsce możemy wskazać kilka podstawowych zaniedbań. Grzechy polskiego ciepłownictwa nie polegają dziś na braku technologii, lecz na tym, że sektor wciąż działa tak, jakby transformacja energetyczna toczyła się gdzie indziej. Pierwszym grzechem pozostaje zależność od węgla, drugim zbyt wolna dywersyfikacja źródeł wytwarzania, trzecim nadmierna ekspozycja na koszty EU ETS, czwartym narastająca presja kosztowa związana z brakiem modernizacji, piątym sztywność modelu regulacyjnego, szóstym strukturalna fragmentacja rynku, a siódmym brak dedykowanej strategii sektorowej. Powyższy „rachunek sumienia” wskazuje, że ciepłownictwo w dobie transformacji energetycznej nadal traktowane jest po macoszemu, podczas gdy dekarbonizacja wymaga wspólnego międzysektorowego działania. To właśnie dlatego ciepłownictwo powinno znaleźć się w centrum transformacji energetycznej, a nie na jej peryferiach W szczególności istotna jest zmiana logiki działania sektora, wedle której staje się ono aktywnym uczestnikiem transformacji, współpracującym z siecią elektroenergetyczną.
Energetyka cieplna w liczbach
Raport Prezesa URE „Energetyka cieplna w liczbach” za 2024 r. pokazuje obraz ciepłownictwa systemowego znajdującego się na rozdrożu. W 2024 r. liczba koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych pozostała bez zmian i wyniosła 398, ale jednocześnie sprzedaż ciepła spadła o ponad 3,8 proc. do 322,5 tys. TJ, osiągając kolejny rekordowo niski poziom. W 2024 r. węgiel nadal odpowiadał za 57,4 proc. całej wyprodukowanej energii cieplnej. To wprawdzie mniej niż 61,2 proc. rok wcześniej, ale wciąż wystarczająco dużo, by EU ETS pozostawał jednym z głównych czynników ryzyka ekonomicznego. Wzrost udziału gazu do 15,2 proc. i OZE do 14,7 proc. pokazuje zarazem, że w ciepłownictwie systemowym spadek jednostkowej emisji CO2 jest powolny. W ciągu dekady wskaźnik obniżył się o 4,9 proc., osiągając poziom 98 kg CO2/GJ[1]. Oznacza to, że transformacja nie postępuje wystarczająco szybko, aby sprostać presji regulacyjnej oraz spełnić cele polityki energetycznej w zakresie ciepłownictwa.
[1] Forum Energii. (2025). Transformacja ciepłownictwa w Polsce. Edycja 2025. https://www.forum-energii.eu/transformacja-cieplownictwa-w-polsce-edycja-2025
Wyzwania przedsiębiorstw ciepłowniczych
Z perspektywy przedsiębiorstw ciepłowniczych oznacza to podwójną presję. Z jednej strony rosną wymagania modernizacyjne i regulacyjne, z drugiej utrzymuje się ograniczona zdolność do finansowania inwestycji z własnych środków. Rentowność brutto sektora ogółem w 2024 r. wyniosła minus 0,49 proc. Choć to wynik wyraźnie lepszy niż rok wcześniej, nadal mówi on bardziej o kruchości poprawy niż o długofalowej pozytywnej zmianie sytuacji branży. Jednocześnie nakłady inwestycyjne spadły o 6 proc. do 4,66 mld zł, mimo że szacowane potrzeby inwestycyjne transformacji ciepłownictwa systemowego do 2050 r. wynoszą od 299 do 466 mld zł. Przy rocznych przychodach branży z działalności ciepłowniczej na poziomie około 42 mld zł skala tej luki jest oczywista. Również w 2023 r. polskie ciepłownictwo systemowe zamknęło rok ze stratą finansową – z deficytem na poziomie 5,12 mld zł. Zła sytuacja finansowa ciepłownictwa systemowego jest efektem wysokich kosztów zakupu paliw kopalnych oraz uprawnień do emisji CO2, a także skutkiem funkcjonowania systemu kształtowania cen ciepła, nieadekwatnego do zapewnienia konkurencyjnej dekarbonizacji.
Regionalne różnice w dekarbonizacji
Raport URE za 2024 r. pokazuje również silne zróżnicowanie regionalne w zakresie dekarbonizacji ciepłownictwa systemowego. Największy udział energii odnawialnej w ciepłownictwie odnotowano w województwach podlaskim oraz kujawsko-pomorskim, podczas gdy w województwach dolnośląskim, lubelskim, zachodniopomorskim, łódzkim i śląskim nadal dominował węgiel. Z kolei wykorzystanie paliw gazowych było najwyższe w województwach lubuskim i podkarpackim. Tego rodzaju zróżnicowanie oznacza, że transformacja nie będzie przebiegać według jednego schematu dla całego kraju. Właśnie dlatego szczególnego znaczenia nabiera odejście od myślenia o ciepłownictwie wyłącznie przez pryzmat jednej technologii. O przyszłości sektora zdecyduje nie to, czy w danej gminie wymieni się jeden rodzaj paliwa na drugi, lecz to, czy uda się zbudować lokalny model integrujący sieć, niskoemisyjne źródła ciepła, magazyny, odbiorców, efektywność energetyczną budynków i współpracę z systemem elektroenergetycznym. Bez takiego podejścia nawet najbardziej obiecujące technologie pozostaną wdrażane punktowo, a nie wedle holistycznej wizji.
Nowe kierunki transformacji ciepłownictwa
Projekt KPEiK z grudnia 2025 r. zidentyfikował podstawowe kierunki transformacji ciepłownictwa systemowego, wskazując na potrzebę szerszego wykorzystania elektryfikacji, traktowania gazu ziemnego jako paliwa przejściowego w powiązaniu z przyszłym wykorzystaniem biogazu i biometanu, a także zwiększenia roli energetycznego wykorzystania odpadów komunalnych oraz ciepła odpadowego. Autorzy dokumentu dostrzegają, że transformacja sektora nie będzie oparta na jednej technologii, lecz na zróżnicowanym portfelu rozwiązań. Samo zidentyfikowanie tych kierunków nie oznacza jednak jeszcze istnienia spójnej polityki dla ciepłownictwa systemowego. Brak dedykowanej strategii jest szczególnie widoczny w obszarach wymagających koordynacji międzysektorowej i długoterminowego planowania. Dotyczy to zwłaszcza modelu regulacji ciepłownictwa, mechanizmów finansowania transformacji czy kierunków wykorzystania technologii Power-to-Heat. Bez strategicznego uporządkowania tych zagadnień transformacja będzie oparta na rozproszonych działaniach, a nie na holistycznej koncepcji rozwoju sektora, co rodzi ryzyko fragmentaryzacji działań na rzecz konkurencyjnej transformacji ciepłownictwa.
Koncepcja Power-to-Heat
Polska debata o ciepłownictwie systemowym zbyt długo była prowadzona tak jakby transformacja energetyczna go nie dotyczyła. Tymczasem nowoczesne ciepłownictwo nie może być projektowane w oderwaniu od elektroenergetyki. Może ono pełnić znacznie większą rolę niż tylko dostarczanie ciepła odbiorcom końcowym dzięki koncepcji Power-to-Heat.
Zaproszenie do debaty
Power-to-Heat to elektroogrzewnictwo, czyli realizacja koncepcji wykorzystania energii elektrycznej na cele ciepłownicze poprzez różne technologie pozwalające wprost zamienić prąd w ciepło[1]. Ciepłownictwo na wiele sposobów może zostać włączone do bilansowania systemu elektroenergetycznego w ramach tzw. łączenia sektorów (ang. sector coupling)[2]. Przykładowym sposobem włączenia ciepłownictwa do systemu elektroenergetycznego jest kogeneracja, a więc jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła. Jak wskazało Forum Energii, w ciepłownictwie systemowym następuje powolny przyrost mocy elektrycznej jednostek kogeneracyjnych opalanych gazem, która osiąga poziom 3,5 GWe (razem z elektrociepłowniami przemysłowymi, mogącymi efektywniej wspierać bilansowanie krajowego systemu elektroenergetycznego)[3]. Niniejszy przegląd technologii Power-to-Heat oraz ocena ich zastosowania zostały opracowane w ścisłym oparciu o raport PTEZ „Potencjał wykorzystania technologii Power to Heat w transformacji sektora ciepłownictwa systemowego w Polsce” z 2024 r.
W realiach polskiego ciepłownictwa systemowego technologie Power-to-Heat należy rozumieć przede wszystkim jako wielkoskalowe pompy ciepła oraz kotły elektrodowe, uzupełniane przez magazyny ciepła. Ich znaczenie nie sprowadza się wyłącznie do dekarbonizacji wytwarzania ciepła. Przy odpowiednim otoczeniu ekonomicznym i technicznym mogą one również wspomóc bilansowanie systemu elektroenergetycznego poprzez zwiększanie poboru energii elektrycznej w okresach jej nadpodaży, zwłaszcza przy wysokiej generacji z OZE. Z tego względu Power-to-Heat powinno być postrzegane nie jako rozwiązanie niszowe, lecz jako jeden z praktycznych kierunków integracji ciepłownictwa z elektroenergetyką.
[1] Park Naukowo-Technologiczny Euro-Centrum. (2024). Przegląd technologii niskoemisyjnych dla systemów ciepłowniczych. http://pnt.euro-centrum.com.pl/files/post/1444/Przeglad-technologii-niskoemisyjnych-dla-systemow-cieplowniczych.pdf
[2] Forum Energii. (2024). System elektroenergetyczny potrzebuje ciepłownictwa. https://www.forum-energii.eu/pobierz/system-elektroenergetyczny-potrzebuje-cieplownictwa.pdf
[3] Forum Energii. (2025). Transformacja ciepłownictwa w Polsce. Edycja 2025. https://www.forum-energii.eu/transformacja-cieplownictwa-w-polsce-edycja-2025
Pompy, kotły i magazyny
Wielkoskalowe pompy ciepła wykorzystują energię elektryczną do podnoszenia parametrów ciepła pobieranego z tzw. dolnego źródła, którym może być powietrze, woda, grunt albo ciepło odpadowe pochodzące z procesów przemysłowych. Ich atutem jest wysoka efektywność. Ograniczeniem pozostaje jednak to, że pompy ciepła są co do zasady źródłem niskotemperaturowym. Znaczenie mają także wysokie nakłady inwestycyjne, zwłaszcza w przypadku pomp gruntowych, spadek efektywności przy ujemnych temperaturach otoczenia oraz problem dostępności mocy przyłączeniowej.
Kotły elektrodowe bezpośrednio wykorzystują energię elektryczną do podgrzewania wody do wymaganej temperatury. Z tego względu mogą być stosowane również w systemach ciepłowniczych pracujących na wysokich parametrach, które nadal dominują w Polsce. Ich zaletą jest bardzo wysoka sprawność, utrzymująca się niezależnie od obciążenia, a także duża szybkość obciążania mocą, niewielkie wymagania terenowe i stosunkowo krótki czas realizacji inwestycji. Jednocześnie ich rozwój zależy od dostępności elektrycznej mocy przyłączeniowej oraz od kosztów niezbędnych inwestycji sieciowych. Z perspektywy środowiska regulacyjnego szczególne znaczenie miałoby stworzenie takich zasad, które pozwalałyby odpowiednio ujmować ciepło wytworzone w kotłach elektrodowych w ocenie transformacji systemu ciepłowniczego oraz które zapewniałyby mechanizmy wsparcia adekwatne do ich funkcji w systemie.
Kluczowe znaczenie dla obu tych technologii mają magazyny ciepła. Magazyny ciepła pozwalają wyrównywać obciążenie źródeł przy zmiennym zapotrzebowaniu na ciepło, pokrywać chwilowe zapotrzebowanie szczytowe, zwiększać elastyczność pracy urządzeń i obniżać koszty produkcji ciepła. Pozwalają one na lepszą integrację OZE, efektywną współpracę z jednostkami kogeneracyjnymi oraz racjonalne bilansowanie zmienności zapotrzebowania na ciepło zarówno w skali dobowej, jak i sezonowej. Rozwój magazynów ciepła oznacza zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego systemów.
Power-to-Heat w Polsce
W warunkach polskich technologie Power-to-Heat powinny być traktowane komplementarnie i dlatego względu transformacja sektora powinna opierać się na założeniu neutralności technologicznej. W Polsce dotychczas zastosowano m.in. kotły elektrodowe w Elektrociepłowni Gdańsk oraz projekt pompy ciepła w Szlachęcinie. Skala tych inwestycji pozostaje jeszcze niewystarczająca, ale potwierdza, że technologia jest dostępna i może znaleźć zastosowanie w krajowych warunkach. O tempie jej rozwoju przesądzi jednak nie sama dojrzałość techniczna, lecz warunki ekonomiczne, dostępność przyłączeń oraz stabilność otoczenia legislacyjnego.
Ciepłownictwo a system elektroenergetyczny
Należy również zaznaczyć, że odbiór nadwyżek energii elektrycznej przez technologie Power-to-Heat oznacza bardziej efektywną pracę podstawowych jednostek wytwórczych w KSE oraz brak konieczności ograniczania produkcji zmiennych źródeł OZE, dostarczających tanią i czystą energię elektryczną. Kotły elektrodowe, wielkoskalowe pompy ciepła, magazyny ciepła i inteligentne zarządzanie popytem tworzą razem nowy model pracy systemu ciepłowniczego. W tym modelu ciepłownictwo może stabilizować pracę systemu elektroenergetycznego. To szczególnie istotne w kraju, który wchodzi w fazę szybkiego wzrostu wytwarzania energii z OZE, a jednocześnie dysponuje rozbudowaną infrastrukturą ciepłowniczą (długość sieci ciepłowniczej w Polsce wynosi ponad 23 000 km).
Sektor ciepłownictwa systemowego może istotnie wspomóc bilansowanie systemu elektroenergetycznego, jednak wymaga to stworzenia dodatkowych bodźców ekonomicznych, takich jak dedykowane taryfy dystrybucyjne dla energii elektrycznej, wyraźnie premiujące zwiększony pobór w okresach nadwyżek energii w KSE lub mechanizmy wynagradzające stałą gotowość do interwencyjnego zwiększenia zużycia energii na żądanie OSD[1]. Warunkiem skutecznego rozwoju technologii Power-to-Heat w ciepłownictwie pozostaje także zapewnienie stabilnego i przewidywalnego otoczenia legislacyjnego.
[1] Nowa Energia. (2025). Power-to-Heat w ciepłownictwie systemowym. Analiza potencjału.
Ciepłownictwo przyszłości
Nowy model musi mieć na celu rentowność sektora ciepłownictwa systemowego i przede wszystkim płynność finansową oraz istotnie premiować działania poprawiające efektywność energetyczną zarówno u przedsiębiorstw, jak i odbiorców ciepła. Największym ryzykiem dla polskiego ciepłownictwa nie jest dziś to, że sektor nie zna kierunku zmian. Brakuje strategii na rzecz ciepłownictwa. Kierunek jest jasny: mniej węgla, więcej OZE, więcej ciepła odpadowego, więcej efektywności energetycznej. Rzeczywiste ryzyko polega na tym, że modernizacja będzie prowadzona zbyt wolno, zbyt fragmentarycznie i bez powiązania z transformacją elektroenergetyki. Jeżeli ciepłownictwo nadal będzie traktowane jako sektor, którego rolą jest jedynie reagowanie na rosnące koszty paliw i emisji, wówczas jego efektywna transformacja skazana jest na porażkę. Polska nie potrzebuje dziś kolejnego abstrakcyjnego sporu o to, czy ciepłownictwo powinno się zmieniać. Ono już musi się zmieniać. Potrzebuje natomiast spójnej logiki transformacji, w której sektor przestaje być dodatkiem do polityki energetycznej, a staje się jednym z jej centrów. Ciepło trzeba wreszcie włączyć do gry nie jako koszt przeszłości, lecz jako zasób przyszłości.
Autor: Bartłomiej Kupiec
Bibliografia:
Begiedza, M., Gruźlewska, M., Bentkowski, Ł., Bogucki, J., Cecerko, M., Czachor, W., Falkus, J., Fałtyn, M., Froehlich, M., Górski, A., Gurdak, T., Ignaciuk, D., Jamrozik, P., Jaśkiewicz, T., Jeziorowska, D., Koczor, M., Leśko, M., Makowski, K., Maśnicki, J., Orzechowski, M., Pilarz, P., Radziszewski, M., Renk, M., Rutka, T., Smolik, J., Soćko, M., Szyc, M., Węzik, R., Wojtasiak, T., Zwada, A., & Żyrkowski, M. (2024). Potential for the use of Power to Heat technologies in the transformation of the system district heating sector in Poland. Polish Association of Professional Combined Heat and Power Plants.
Bolesta, J., Jabłoński, W., Jeziorowska, D., Kajfasz, A., Kaliński, P., Koczor, M., Krzysteczko, E., Leśniak, A., Litwinowicz-Krakus, A., Matan, T., Maśnicki, J., Naworska, M., Oczadły, Z., Prasolik, P., Radziszewski, M., Soćko, M., Stępień, P., Szymański, A., & Wojtasiak, T. (2023). Ocena wpływu rozstrzygnięć unijnego pakietu „Fit for 55” na transformację sektora ciepłownictwa systemowego w Polsce. Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych.
Forum Energii. (2024). System elektroenergetyczny potrzebuje ciepłownictwa. https://www.forum-energii.eu/pobierz/system-elektroenergetyczny-potrzebuje-cieplownictwa.pdf
Forum Energii. (2025). Transformacja ciepłownictwa w Polsce. Edycja 2025. https://www.forum-energii.eu/transformacja-cieplownictwa-w-polsce-edycja-2025
Kancelaria Sejmu. (2026). Opinia nr 1078 w sprawie potencjału wykorzystania technologii Power-to-Heat w transformacji sektora ciepłownictwa systemowego w Polsce (druk 1078).
Komorowska, A., & Surma, T. (2024). Comparative analysis of district heating markets: examining recent prices, regulatory frameworks, and pricing control mechanisms in Poland and selected neighbouring countries. Polityka Energetyczna – Energy Policy Journal, 27(1), 95-118.
Nowa Energia. (2025). Power-to-Heat w ciepłownictwie systemowym. Analiza potencjału.
Park Naukowo-Technologiczny Euro-Centrum. (2024). Przegląd technologii niskoemisyjnych dla systemów ciepłowniczych. http://pnt.euro-centrum.com.pl/files/post/1444/Przeglad-technologii-niskoemisyjnych-dla-systemow-cieplowniczych.pdf
Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych (PTEZ). (2024). Prezentacja na temat raportu „Potencjał wykorzystania technologii Power to Heat w transformacji sektora ciepłownictwa systemowego w Polsce”.
Urząd Regulacji Energetyki. (2025). Prezes URE publikuje raport „Energetyka cieplna w liczbach” za 2024 r.
